สหภาพแรงงาน : คุณค่าและความหมาย

      ขบวนการแรงงานในประเทศไทยเกิดขึ้นมามากว่า 50 ปี แต่มีกฎหมายมาเกี่ยวข้องเมื่อรัฐบาลออกพระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518 ทำให้เกิด “สหภาพแรงงาน” ขึ้น ทำไมต้องมีสหภาพแรงงาน

1. ความต้องการของคนงาน
คนงานหมายถึงคนที่ทำงานทุกประเภท ที่รับค่าจ้างเป็นรายชั่วโมง รายวัน รายเดือน หรือรายปี คนงานก็คือ ผู้สร้างและพัฒนาให้โลกเจริญรุ่งเรืองไป คนงานจึงควรได้รับผลตอบแทนอย่างยุติธรรม

2. ความหมายของสหภาพแรงงาน
การที่คนงานต่างคนต่างอยู่ ต่างคนต่างคิด ย่อมไม่มีพลังอำนาจในการต่อรองกับนายทุนและรัฐบาลในการปรับปรุงค่าจ้างสวัสดิการ และไม่มีอำนาจการต่อรองกับนายจ้างหรือรัฐบาล สหภาพจึงเป็นองค์กรจัดตั้งต้องเป็นอิสระจากอำนาจของรัฐบาล หรือนายจ้าง จึงจะบรรลุเป้าหมายที่ต้องการได้

3. วัตถุประสงค์ของสหภาพแรงงาน
สหภาพแรงงานคือ องค์กรจัดตั้งของคนงานซึ่งวัตถุประสงค์ที่สำคัญ คือ
3.1 คุ้มครองแสวงหาผลประโยชน์ของลูกจ้างเช่นเรื่องเงินเดือนค่าจ้าง สวัสดิการ ความสะดวกสบาย
และความปลอดภัยในการทำงาน
3.2 มีสิทธิ์และมีส่วนร่วมในการบริหารกิจการร่วมกับนายจ้างในการปรับปรุงวิธีการทำงานให้ดัขึ้น
เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น มีเกียรติและศักดิ์ศรี
3.3 มีส่วนร่วมในการพัฒนาที่อยู่อาศัยและชุมชน ส่งเสริมและพัฒนาที่อยู่อาศัยและสภาพแวดล้อม
3.4 มีสิทธิและส่วนร่วมทางการเมืองทุกระดับตั้งแต่ท้องถิ่นจนถึงระดับชาติ

4. หน้าที่ของสหภาพ
4.1 เป็นศูนย์รวมพลังความสามัคคีของคนงาน
4.2 ให้คำปรึกษาหารือกับสมาชิกและให้ความช่วยเหลือสมาชิกอย่างจริงจังในเรื่องไม่เป็นธรรม
4.3 รับเรื่องร้องทุกข์เมื่อสมาชิกมาร้องเรียน
4.4 ทำหน้าที่เป็นตัวแทนการเจรจาต่อรองกับฝ่ายนายจ้าง
4.5 ร่วมกับสหภาพแรงงานต่างๆที่รวมตัวกันเป็นขบวนการแรงงาน เพื่อผลักดันเรียกร้องต่อรัฐบาล
4.6 เข้าร่วมเป็นสมาชิกองค์กรแรงงานระหว่างประเทศ เพื่อความสมานฉันท์กับขบวนการทั่วโลกเพื่อสร้างอำนาจในการต่อรองกับทุนข้ามชาติ
4.7 สหภาพแรงงานต้องจัดฝึกอบรมความรู้ด้านอาชีพ ฝีมือแรงงาน และความรู้ทางด้านเศรษฐกิจสังคม และการเมือง
4.8 ส่งเสริมสนับสนุนให้สมาชิกมีบทบาทและมีส่วนร่วมทางการเมืองทั้งในระดับท้องถิ่นจนถึงระดับชาติ เพื่อให้มีตัวแทนขบวนแรงงานในการบริหารประเทศและตรากฎหมายต่างๆ ที่จะคุ้มครองสิทธิและผลประโยชน์ให้กับคนงานทุกคนอย่างยุติธรรม
4.9 สร้างแรงงานสัมพันธ์ที่ดีระหว่างนายจ้างกับลูกจ้าง

5. คนงานจะจัดตั้งสหภาพแรงงานได้อย่างไร
         คนงานจำนวนมากไม่รู้จะใช้สิทธิในการจัดตั้งสหภาพแรงงานได้โดยวิธีใด และจัดตั้งได้หรือไม่ ทำให้ปัจจุบัน (พ.ศ. 2543) สหภาพแรงงานในประเทศไทยมีจำนวนสมาชิกเพียงประมาณ 3%ของจำนวนคนงาน  ทั้งหมดที่สามารถเป็นสมาชิกได้ ความจริงสิทธิเป็นสหภาพแรงงานนั้นได้รับการยอมรับมานานเกือบ 150 ปี ที่เกิดขึ้นครั้งแรกในกลุ่มประเทศยุโรป
สหภาพแรงงานมี 3 ประเภทคือ
ประเภทที่ 1 เป็นสหภาพแรงงานในสถานประกอบการ
คือการที่คนงานในบริษัทใดบริษัทหนึ่งร่วมกันจัดตั้งสหภาพขึ้นมา

ประการที่ 2 เป็นคนงานซึ่งทำงานในกิจการประเภทเดียวกัน
แต่อยู่คนละสถานประกอบการ จะมีนายจ้างคนเดียวหรือหลายคนก็สามารถรวมตัวกันจัดตั้งสหภาพแรงงานได้ เช่น สหภาพแรงงานในกิจการธนาคาร
ประเภทที่ 3 สหภาพแรงงานทั่วไปซึ่งคนทุกสาขาอาชีพ
ที่มีนายจ้างและไม่มีนายจ้างรวมตัวกันเป็นสหภาพแรงงาน

            สำหรับประเทศไทย พระราชบัญญัติแรงงาน พ.ศ. 2518 กำหนดให้มีสหภาพแรงงานได้เพียง 2 ประเภท คือสหภาพแรงงานในสถานประกอบการ และสหภาพในอุตสาหกรรมเดียวกันระดับสหภาพแรงงาน มีหลายระดับ ขึ้นอยู่กับโรงสร้างตามกฎหมาย การเมืองรูปแบบต่างๆ ล้วน เปลี่ยนแปลงได้ตามความเหมาะสมอยู่ตลอดเวลา โดยทั่วไปจะมี 3 ระดับ
1) ระดับต้น ระดับสถานประกอบการที่มีหน้าที่คุ้มครอง แสวงหาสิทธิประโยชน์ให้กับคนงานในระดับสถานประกอบการหรือระดับอุตสาหกรรมเดียวกัน
2) ระดับกลาง คือ ระดับที่สหภาพแรงงานในท้องถิ่น รวมตัวกันสร้างพลังอำนาจต่อรองกับนายจ้างในเขตย่านอุตสาหกรรมนั้นๆ
3) ระดับชาติ คือการที่องค์กรแรงงานระดับท้องถิ่น หรือระดับต่างๆ มารวมตัวกันในระดับชาติเพื่อผลักดัน เคลื่อนไหว เรียกร้องให้รัฐบาลแก้ไขกฎหมายต่างๆ ที่ไม่ยุติธรรมต่อคนงาน รวมทั้งการเข้าร่วมในระบบไตรภาคีต่างๆ ในการเป็นตัวแทนของคนงานทุกคนทั่วประเทศ เพื่อผลักดันและสร้างมาตรฐานให้กับคนงาน นอกนั้นยังต้องเชื่อมโยงกับระดับสากลในการไปประชุมองค์การ แรงงานระหว่างประเทศ

6. สิทธิและหน้าที่ความรับผิดชอบของสมาชิกที่มีต่อสหภาพแรงงาน
          สหภาพแรงงานคือ องค์กรของคนงาน มีหน้าที่คุ้มครองแสวงหาสิทธิประโยชน์เพื่อคนงาน สมาชิกสหภาพแรงงานจะต้องมีสิทธิหน้าที่และความรับผิดชอบดังต่อไปนี้
สิทธิของสมาชิก สมาชิกทุกคนมีสิทธิได้รับผลประโยชน์ต่าง ๆ ที่สหภาพแรงงานได้เรียกร้องจากนายจ้างและจากรัฐบาลอย่างเสมอภาค
          หน้าที่ความรับผิดชอบของสมาชิก เป็นหลักการสำคัญของบุคคลในสังคมประชาธิปไตย เพราะสหภาพแรงงานไม่ใช่เป็นของกรรมการแต่เป็นของสมาชิกทุกคน สมาชิกจึงต้องมีหน้าที่รับผิดชอบในการมีส่วนกำหนดทิศทาง และนโยบายของสหภาพแรงงานที่ตนเป็นสมาชิกอยู่ ดังนี้ :-
- มีหน้าที่เข้าร่วมประชุมใหญ่ เพื่อควบคุมตรวจสอบการบริหาร
- มีหน้าที่ชำระค่าบำรุงตามที่กำหนดไว้ในข้อบังคับ เพราะจะต้องใช้เงินซื้ออุปกรณ์ เครื่องมือเครื่องใช้สำนักงาน การผลิตเอกสารเผยแพร่ ค่าใช้จ่าย เบี้ยเลี้ยง ค่าพาหนะในการอำนวยความสะดวก ต้องไปทำงานเพื่อสมาชิก ฯลฯ
- มีหน้าที่เข้าร่วมกิจกรรมต่างๆ ที่สหภาพจัดขึ้น เช่น การนัดหยุดงานเมื่อมีข้อพิพาทแรงงานเพื่อผลักดันรัฐบาล การเปลี่ยนแปลงแก้ไขกฎหมายต่างๆ- มีหน้าที่ช่วยปกป้องคุ้มครองสหภาพแรงงาน รวมทั้งกล้าวิพากษ์วิจารณ์ผู้นำที่ทุจริตฉ้อฉลและทำลายขบวนแรงงาน
- มีหน้าที่ช่วยหาสมาชิกสหภาพแรงงานเพิ่ม
- มีหน้าที่เป็นหูเป็นตาให้แก่สหภาพแรงงาน สมาชิกทุกคนมีหน้าที่เก็บเกี่ยว ข้อมูลต่างๆ สภาพการทำงาน ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อสหภาพแรงงานในการยื่นข้อเรียกร้องและเจรจาต่อรองกับนายจ้างอย่างมีประสิทธิภาพ

7. ความเข้มแข็งของสหภาพแรงงานกับอำนาจต่อรองสหภาพแรงงานคือ
          อาวุธอันทรงพลังของคนงาน ดังนั้นคนงานจะต้องช่วยกันทำให้สหภาพแรงงานเข้มแข็ง มีอำนาจต่อรองกับนายจ้างและรัฐบาล โดยกรรมการต้องมีบทบาทและหน้าที่ต้องรับผิดชอบ ดังต่อไปนี้
1. กรรมการต้องมีอุดมการณ์ที่ชัดเจน บริหารเพื่อประโยชน์ของสมาชิก และคนงานอย่างแท้จริง
2. กรรมการต้องศึกษาด้านเศรษฐกิจ สังคมและการเมือง รวมทั้งกฎหมายด้านแรงงานและข้อบังคับระเบียบในการทำงาน
3. ต้องซื่อสัตย์ เสียสละ ทุ่มเทเพื่อผู้ใช้แรงงานอย่างถึงที่สุด
4. ต้องมีสัจจะ มีคุณธรรม
5. มีความกล้าหาญ อดทน อดกลั้นไม่กลัวความยากลำบาก มีจุดยืน ไม่ขายตัวให้กับนายจ้างหรือรัฐบาลที่รับใช้นายทุน
6. มีจิตใจกว้างขวาง อดทนต่อคำวิพากษ์วิจารณ์
7. มีมนุษย์สัมพันธ์ที่ดี และนอบน้อมถ่อมตน
8. เคารพมติ มีวินัยอย่างเคร่งครัด ตรงต่อเวลา
9. ติดตามความเคลื่อนไหวด้านการลงทุน และการดำเนินธุรกิจของนายจ้างอย่างต่อเนื่องสำหรับสมาชิก จะต้องเคารพมติคณะกรรมการและมติที่ประชุมใหญ่ และไม่กระทำการใดๆ ที่ฝ่าฝืน มติ-ข้อบังคับหรือธรรมนูญของสหภาพ

8. บทบาทของสหภาพแรงงานต่อขบวนประชาธิปไตย
        สหภาพแรงงานคือ องค์กรของคนงานที่เป็นพื้นฐานอันสำคัญที่สุดของระบอบการปกครองแบบประชาธิปไตย โดยเฉพาะจากกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับแรงงานในประเทศจะให้สิทธิเสรีภาพในการรวมตัวและ คุ้มครองคนงานในประเทศนั้นเป็นอย่างดี ประเทศใดไม่มีสหภาพแรงงานที่เข้มแข็งประเทศนั้นจะไม่มีประชาธิปไตยที่สมบูรณ์ คนงานจะถูกเอาเปรียบ ถูกกดขี่จากรัฐบาลเผด็จการอย่างรุนแรงในประเทศนั้น
         จะเห็นได้จากประเทศไทยในสมัยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัตน์ เป็นนายกรัฐมนตรี พ.ศ.2500 เหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 รัฐบาลนายธานินทร์ กรัยวิเชียร หรือเหตุการณ์การยึดอำนาจของเผด็จการ รสช. โดยพลเอกสุจินดา คราประยูร ใน  ปี พ.ศ.2534 มีผู้นำสหภาพแรงงานถูกจับกุม ถูกลอบทำร้าย ถูกลอบฆ่าดังเช่น คุณทนง โพธิ์อ่าน ประธานสภาองค์การลูกจ้าง สภาแรงงานแห่งประเทศไทยในขณะนั้น สหภาพแรงงานถูกยุบเลิก คนงานถูกกดขี่ไม่มีสิทธิ ไม่มีเสียงสหภาพแรงงานจึงต้องประสานความร่วมมือเป็นพันธมิตรกับองค์กรประชาธิปไตยต่างๆ และองค์กรชุมชนที่มีอุดมการณ์และนโยบายใกล้เคียงกัน

9. บทบาทของสหภาพแรงงานต่อสังคมโลกมาตรฐานแรงงานระหว่างประเทศ และอนุสัญญาไอแอลโอ
          ในสถานการณ์ปัจจุบันที่ถูกเรียกว่า "ยุคโลกาภิวัฒน์" ขณะที่นายทุนทั่วโลกได้สร้างเครือข่าย เพื่อมากำหนดองค์กรต่างๆ และกำหนดอนาคตของสังคมโลกให้เป็นไปตามที่บรรดานายทุนโลกประสงค์ คือ การกดขี่ขูดรีดแรงงานไปทั่วโลก ผ่านกลไกเป็นระดับ เช่น ธนาคารโลก (World Bank) กองทุนการเงินระหว่างประเทศ(IMF) องค์การการค้าโลก (WTO) ธนาคารเพื่อการพัฒนาเอเชีย (ADB) ส่งผลให้ประเทศต่างๆ ทั่วโลกนำไปปฏิบัติโดยการเปลี่ยนแปลงนโยบายต่างๆ
           ดังนั้น หากคนงานของแต่ละประเทศไม่เข้าใจภาวะดังกล่าว ที่เป็นอยู่ในโลกปัจจุบัน จะไม่สามารถกำหนดแนวทางการต่อสู้ เพื่อความมั่นคงในชีวิตของตนเองและสิทธิแรงงานได้ในอนาคต เมื่อเกิดภาวะเศรษฐกิจ
วิกฤตระหว่างปี พ.ศ.2540-2543 รัฐบาลได้ดำเนินนโยบายเศรษฐกิจตามธนาคารโลกและ IMF โดยปรับลดงบประมาณด้านสังคมลง คนงานถูกเลิกจ้างหลายล้านคน ขณะเดียวกัน ค่าครองชีพเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง
          รัฐบาลเตรียมการขายรัฐวิสาหกิจ โรงพยาบาล มหาวิทยาลัยให้นายทุนเอกชน เพื่อเปลี่ยนปรัชญาจากที่เคยให้บริการประชาชนมาเป็นการให้นายทุนแสวงหากำไรจากประชาชนแทนบทบาทของสหภาพแรงงานนับว่าสำคัญยิ่ง สำหรับคนงานทุกคน ของทุกประเทศ ที่จะทำให้ผู้ใช้แรงงานได้รวมตัวกันอย่างเข้มแข็ง ร่วมกันทำโดยยึดถือผลประโยชน์ของคนงานส่วนใหญ่เป็นหลัก และพัฒนาการการต่อสู้นี้จะยกระดับไปถึงขั้นที่คนงานสามารถมีผู้แทนที่แท้จริงของตน ให้คุ้มครองสิทธิของคนงานได้อย่างยุติธรรม เมื่อถึงจุดนั้น สิทธิเสรีภาพ เกียรติ ศักดิ์ศรีของผู้ใช้แรงงานจะปรากฎจริง ความยุติธรรม ความสันติสุขจะบังเกิดขึ้นอย่างมั่นคงสืบไป

ติดต่อ สหภาพแรงงานรัฐวิสาหกิจการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (สร.กฟผ.)
53 หมู่ 2 ถนนจรัญสนิทวงศ์ บางกรวย นนทบุรี 11130
โทรศัพท์ 0 2436 5971 , 0 2436 5974-5 โทรสาร 0 2436 5978-9

Internet:// www.lu.egat.co.th Intranet::lu.egat.co.th E-mail: อีเมลนี้จะถูกป้องกันจากสแปมบอท แต่คุณต้องเปิดการใช้งานจาวาสคริปก่อน